تبلیغات
ایل بهمئی - بهمئی

بهمئی

نویسنده :mohammad moradi
تاریخ:شنبه 29 مرداد 1390-11:25 ق.ظ

مرجع کامل از تاریخچه بهمئی

 

خلاصه:موقعیت جغرافیائی سرزمین ایل بهمئی، دامداری، ییلاق، قشلاق ایل، تاریخچه و سازمان ایل، سلسله مراتب درایل، نحوه سكونت،‌ سكونتگاههای آنها،‌ نحوه ساخت "بهون" یا چادرسیاه، آراستن درون چادر، محل پخت ـ احوال ده نشینان ایل ـ اسامی تیره‌ها و طایف این ایل،‌تته قاپو شدن دراین ایل، كشاورزی، كاروپیشه زنان، پختن نان، خوراكهای محلی، زبان و مذهب، پوشاك مردانه، هنرهای دستی درایل.

بخش یكم

سرزمین

خاك بهمئی در سرزمینی افتاده كه «كُهْ گیلویه» نامیده می‌شود. كوه گیلویه در جنوب خاك ایران، میان فارس و خوزستان وبختیاری گسترده شده است. خاك بهمئی از شمال می‌زند به سرزمین بختیاری و از شمال باختری به «جانكی» و گرمسیر «چهارلنگ» بختیاری. جنوب خاكش گرمسیر «طیبی» و شهرستان بهبهان است و باخترش شهرستان «رامهرمز» خاور آن هم سردرسیر «طیبی» است.

سرزمین بهمئی را كوههای بلند و دره‌های ژرف و تپه‌ها و دشتهای بی‌‌‌‌شمار پوشانده و چشمه‌سارها سبزین و خرمش كرده‌ است. هوایش سرد است و لطیف، آبش گوارا و سالم.

«مُمْبی»، «تنگ چویل»، «تنگ سولك» (تنگ سرواك)، «چادر دره»، «رود كپ»، «رود تلخ»، «غارن»، (قارون)، «مارخانی» و كوه‌های «برد سپید» (سنگ سپید)، «كوه سیاه»، «برد كوه» (كوه سنگی) و ……كه آب و هوایی سرد دارند، جای تابستان بهمئی هاست، و دهستان‌های «كَتْ»، «لِكَكْ»، «بُلفِرِسْ» (ابوالفارس)، «باو احمد» (بابا احمد)، «دیشموك»، «سِیْدون»، «علا»، «واجل»، «تلاور»، (طلاور) و «جایزون»1 و … كه هوای گرم ملایم دارند جای زمستانی ایل بهمئی است.

دامداری

دام روح زندگی بهمئی است و دامپروری فلسفه زندگی او. برای بهمئی مرگ یك بره چنان گران و غم انگیز می‌افتد كه زن یا فرزند دلبندش از او برود. این دام است كه افسانه زندگی بهمئی را پدید می‌آورد و او را تا هنگامی كه پرتو جانش روشن است در پی خود به كوه و دشت می‌كشاند. از این رو بهمئی به دام مهر می‌ورزد و همچون جان عزیزش میدارد.     [15]

دام بهمئی بیش از همه گوسفند و بز است و پس آن گاو. بهمئی گاو و گوسفند و بز را بیشتر برای شیر نگاه میدارد تا گوشت. از شیر آنها ماست و پنیر درست می‌كند و كره می‌زند و روغن می‌گیرد. پشم گوسفند و موی بز هم نزد بمهئی اهمیتی خاص دارد. او از موی بز ریسمان می‌ریسد و سیاه چادر می‌بافد، و از پشم گوسفند قالی و «گبه»2 و خورجین و چیزهای گستردنی و پوشیدنی و دیگر فراهم میكند.فروش پشم و مو و بافته‌های آن، و فروش فرآورده‌های شیری، و نیز گاو و گوسفند و بز، با كشاورزی كم رونق دهقانان، چرخ اقتصاد زندگی ایل بهمئی را می‌گرداند.

بهمئی خر و اسب و استرهم دارد، ولی كم و اسب كمتر. خر و استر برای باربری و كوچ نگاهداری می‌شود و اسب برای سواری و سواركاری و رزم. خانها و خانزادگان بهمئی بیش از دیگران اسب دارند و هر خانواده چند سر. این اسبها خانها را در هنگام رزم و گریز سودمند می افتد و زنان و فرزندانشان را در هنگام كوچ و عروسی.

 

 

كوچ

بهمئی‌ها چادر نشین‌اند، مگر برخی كه چند سالی است ده نشین شده‌اند. سرشت یك زندگی چادر نشینی كوچ است.كوچ چادر نشین حكایتی است از زندگی ابتدائی این شكل نایافتگی زندگی، از طبیعت برهنه و آرام كوه و دشت چنان رنگی ساده وزیبا یافته، كه همه رنگهای فریبنده زندگی شهری در برابرش پریده و بی‌رنگ مینماید.

این كوچ تابستانی بهمئی بود. چون زمستانی از پائیز آغاز می‌شود. در این فصل گروه‌گروه زندگی خود را جمع می‌كنند و بردوش چهارپایان می‌نهند و به قشلاق باز می‌گردند تا پائیز و زمستان را در سرزمین گرمسیری بگذرانند.

هر كوچ یك یا چند هفته طول میكشد. در راه كوچ هر دسته از بهمئی جائی را كه چادر می‌زند و شبها وروزهایی می‌گذراند «وار» می‌نامد. راه كوچ و وارهای هر گروه كوچنده معین است و مقرر.

چادر نشینانی كه همراه با دامپروری كشاورزی نیز می‌كنند، كوچ تابستانی را پس از برداشت خرمن و دیرتر از دیگران می‌آغازند.

تاریخچه و سازمان ایل

بهمئی‌ها درباره تاریخچه ایل خود و چگونگی ایل خود پدید آمدن آن داستانی دارند كه تاریخ شكل یافتن ایل بهمئی را به سیصد تا چهار صد سال پیش می‌رساند و نسب مردمش را به لرهای «بهداروند».

داستان چنین است كه چهارصد سال پیش مردی «عالی»3 نام، دختری از بزرگ طایفه سادات را به زنی می‌گیرد. او از این زن پنچ پسر می‌آورد به نامهای بهمن و طیب و یوسف و شیر و خدر. پسرهای او نیز فرزندانی می آورند و پسران ایشان نیزهمچنین. بهمن وطیب و شیر و یوسف و خدر هر یك ایلی تشكیل می‌دهند كه «بهمئی» و «تیبی» و «شیرعالی» و «پسوی» و «خدر عالی» یا «خیر عالی» نامیده شدند. این پنج ایل زمانی چند در كنار هم به صلح و صفا، در سرزمینی كه امروز خاك بهمئی‌اش نامیده‌اند، زندگی كردند.روزگار خوشی و آشتی آنها دیری نپائید. روزی بهمئی‌ها جای زندگی را تنگ دیدند و چراگاه را تنگتر، پس بهانه ساز كردند و ناسازگاری آغاز با ایلهای دیگر كه روزگاری با هم احساس خویشی می‌كردند و همخونی، برهم زدند. آشوبی بپا شد و زد و خوردی سخت میانشان در گرفت. سویی بهمئی‌ها بودند، سوی دیگر شیریها با طیبی‌ها و یوسفی‌ها و خدریها. طیبی‌ها تاب نیاوردند، ناچار با بهمئی‌ها از در دوستی آمدند، شیریها و دیگران كه در رزم استوار بودند و در انتقام كینه‌كش، جنگیدند تا نیرویشان و تاب ایستادگیشان رفت. ناگزیر سرزمین خود را برای بهمئی‌ها واگذاشتند و بجایی رفتند كه آسایشی داشت و زمینی گسترده و بی‌رقیب.

امروز شیریها و خدریها پراكنده‌اند و بی‌نشان. یوسفی‌ها هم طایفه‌یی هستند از ایل بهمئی و بهمئی‌ها هم ایلی بزرگ و در خور نام و نشان.

هسته سازمانی ایل بهمئی یك «بهون» است. «بهون» سیاه چادری است كه درونش یك خانواده زندگی می‌كند با یك «چاله» (اجاق) روشن. این خانواده پدر و مادر را با فرزندانی كه زناشویی نكرده‌اند دربر می‌گیرد. گاهی نیز خواهر یا مادر پدر را.

چند بهون را كه در تكه خاكی گردهم افراشته‌اند یك «‌مال» یا یك «آوادی» (آبادی) می‌خوانند. خانواده‌های یك آبادی همه با یكدیگر خویشاوندند و مردانشان از یك پدر و یك نیا.

چند مال یك «دهه» را پدید می‌آورد كه ده تا پنجاه بهون دارد. دهه‌ها «تیره» و تیره‌ها «طایفه» را تشكیل می‌دهند.

ایل بهمئی سه طایفه دارد. «احمدی» و «مهمدی» (محمدی) و «الادینی» (علاءالدینی). احمد و محمد برادر بودند و پسران «بهمن». بهمن هم پسر «عالی» بود و پی گذار ایل بهمئی. محمد پسری داشت «میسا» (موسی) نام و میسا هم       [17]    چهار پسر به نامهای «علا» و «خلیل» و «نری» و «مهمد» از فرزندان علا و آل تبارش طایفه «الادینی» پدیدآمد، و از این روی از دو طایفه دیگر ایل بهمئی تازه‌تر و جوانتر است.

خلیل تیره‌یی تشکیل داد به نام «خلیلی» از طایفه «مهمدی». نری هم تیره‌ای به نام «نریمیسا» (نری پسر موسی) كه پراكنده‌اند در سه طایفه «مهمدی» و «احمدی» و «الادینی». از مهمد هم در طایفه «الادینی» تیره «مهمد میسا» (محمد پسر موسی) درست شد.

ایل بهمئی بجز این سه طایفه،طا‌یفه یی هم به نام «یسوی» (یوسفی) دارد. این طایفه زمانی ایلی بوده و با سازمانی و ویژگیهای جداگانه‌یی. با گذشت زمان و بسبب جنگ و زد و خوردهای ایلی، «یسوی» تحلیل رفت و كوچك شد و امروز طایفه‌یی است «كناری»4 از ایل بهمئی و در زیر نفوذ و قدرت آن.

طایفه احمدی خود دو طایفه‌ شد. «بیجنی» (بیژنی) و «جلالی» بیژن و جلال فرزندان احمد بودند. طایفه بیجنی دوازده تیره دارد و طایفه جلالی چهار تیره. هر یک از این تیره ها چند تیره كوچك و چند دهه دارند. پاره‌‌یی از تیره‌های دو طایفه بیجنی و جلالی كه كوچك و كم جمعیت‌اند تنها چند دهه را در بر می‌گیرند.

طایفه احمدی هفت تیره ‌«كناری» نیز دارد كه خودی نیستند و از ایل یا طایفه یا جایی دیگر آمده‌اند. از این هفت تیره سه تیره سیدند و یك تیره شیخ و خادم امامزاده «بابا احمد». سه تیره دیگر «مالخانی» و «نریمیسا» و «آهنگر» است.

مالخانی‌ها در دستگاه خانهای ایل بهمئی خدمت می‌كنند و به همین سبب آنها را «مال‌خانی» (مال: خانه و آبادی) یا «عمله» می‌خوانند. تیره نریمیسا از همان نریمیسای طایفه مهمدی است وتیره «آهنگر» از چلنگران ایل بهمئی بوده‌اند.

طایفه «مهمدی» پنج تیره و طایفه «الادینی» هشت تیره دارد وهر یك چند تیره «كناری». تیره‌ها و دهه‌های طایفه الادینی بیش از طایفه‌های دیگر ایل بهمئی است.5

 

سرپرستی

پدر خانواده بزرگ یك بهون است وكاردانترین و سالخورده‌ترین پدرها «ریش سپید» یك مال یا آبادی. دهه هم ریش سپید دارد ولی تیره «كدخدا».ریش سفید را پیرمردان دهه بر می‌گزینند. در گزینش او كدخدا و خان هم دست دارند. ریش سفید مردی است دانا و شایسته و از خواسته ‌های این جهانی به اندازه‌یی دارد كه بتواند بیش از دیگران مهمان به چادر خود ببرد و از آنها پذیرائی كند.

كدخدا را «خان» برمی‌گزیند. «خان» بزرگ وسرپرست طایفه است. كدخدایان مردانی كاربر وپخته‌اند، و همین پختگی، آنان را به كدخدایی نشانیده. كدخدایانی نیز هستند كه كدخدایی را از پدر به ارث برده‌اند .

خانی در هرطایفه دریك خانواده توانگر و نیرومند، می‌گردد. به این معنا كه خانهای هر طایفه مقام خانی را از پدر یا برادر بزرگ خود می‌گیرند و پس از خود به پسر یا برادرشان می‌سپارند. اگر خانواده خانی بی‌مرد شود یا تنگدست و ناتوان، یا ناشایست، مردی از خانواده‌یی دیگر كه نیرومند است و ثروتمند به مقام خانی میرسد. خانهای ایل بهمئی همه با یكدیگر خویشند و همه از یك نیا.

خانها نیز بزرگی دارند . اوسالار ایل است و «ایلخان» نامیده می‌شود. ایلخان با قدرت وسیاست وتدبیر توانسته است از میان خانهای ایل بهمئی برگزیده شود. ایلخان كنونی ایل بهمئی آقای محمدعلی خلیلی است. مردی است پنجاه ساله و آرام وخوش‌رو. پیش از او و پس از مرگ پدرش - «حسین‌خان» - دوازده سال ایل بهمئی ایلخان نداشت و اكنون بیست سال می‌شود كه او ایلخانی می‌كند.6

خانه

بهمئی‌‌‌ها چند گونه خانه‌‌ دارند « اشّكفّتّ»، « بُهّون» « كَپَرّ» و « توُ». ابتدایی‌‌ ترین و طبیعی‌ ترین آنها « اشكفت» است. اشكفتها غارهایی است در دل كوه و بیشتر در سرزمین ییلاقی ایل بهمئی، كه در پناه آن تنگدسترین مردم آن ایل آرام می‌‌گیرند.

«چاله» یا اجاق و تنورخانه در «پس بهون» كنده شده است. در گوشه‌یی از «پس بهون» با «نِیْ چیت» «كُلَ ‌بَریْ» درست می‌‌كنند كه جایگاه نگاهداری بره و بزغاله است.

 

ده نشینی

ده نشینان ایل كه در سراسر خاك بهمئی پراكنده‌‌اند شمارشان بسیار كم است. از میان طایفه‌‌های ایل بهمئی، طایفه احمدی بیشتر از همه ده‌نشین دارد. اكثر این ده‌نشینان با آن كه ده دوازده سال بیش نیست كه از چادر و كوچ بریده و به خانه و ده پناه آورده‌اند، ولی در همین زمان كوتاه توانسته‌اند به زمین و خانه‌‌شان اخت كنند و به زندگی درون خانه گلی دل ببندند، و چون ساكن شده‌اند و ثابت، به آبادی و آبادانی هم علاقه نشان بدهند.

ده نشینان «لكك» و «كت» برخلاف جایزانیها، در خرداد ماه برای هواخوری، خانه‌های خود را به كسی می‌سپارند و دهات را رها می‌كنند و با زن و كودك و گاو و گوسفند به ییلاق می‌روند. سه ماه تابستان را در ییلاق می‌گذرانند و در پاییز به ده و خانه خود باز می‌گردند.بهمئی‌هایی هم كه ده و خانه‌شان در سردسیر یا همجوار سردسیر است، تابستان از خانه‌های خود بیرون می‌آیند و در نزدیكی ده بر سر تپه یا دامنه‌كوهی، سیاه چادرهای خود را برپا می‌كنند و چند ماهی دور از ده بسر می‌برند.

 

[22]

پوشاك مردان

پوشاك قدیمی مردان بهمئی « جوم» ( پیراهن یقه‌ طوقی) و « تنبان« و « دلگ» و « شال كمر» و « جوقا» و « كلاه نمدی» و «گیوه ملكی» بود، ولی اكنون بیشتر آنها به ویژه جوانانشان جامه‌های كهن ایلی را كنار گذاشته و جامه‌های « شهری روستایی» می‌پوشند.

پوشاك كنونی بیشتر بهمئی‌ها كت و شلوار است و پیراهن یقه‌دار بازاری و كفش چرمی. زمستانها هم پالتو و« پلور». برخی از مردان هم جامه قدیمی را با جامه شهری روستایی درآمیخته‌اند و چند تكه از آن را با چند تكه از این با هم می‌پوشند.

پارچه «جومه» مردان از متقال یا چلوار سفید است و دوختش ساده. یقه‌اش طوق دارد و پیش سینه آن از یقه تا زیر پستان چاك. سرچاك در زیر گلو با دو بند گره می‌خورد.

آستینهای آن بلند و مچدار است و پاره‌یی هم بی‌مچ.

پارچه تنبانی از دبیت یا متقال مشكی است. پاچه شلوار     [28]     تنگ و تنوره‌ای است، كمرش لیفه‌یی و بندی.

دلگ از پارچه‌های گلدار دوخته می‌شود. دوخت و ریخت آن مانند آرخالق و ردای مردان قدیم تهرانی است.

 

پاورقی‌ها:

1- جایزان مركز و نام دهستانی است از بخش آغاجاری و بیرون از خاك كهگیلویه. گرمترین جایی كه گروهی از بهمئی‌ها در آن زندگی می‌كنند دهستان جایزان است.

2- گبه نوعی قالی است كه از پشم گوسفند و به رنگهای طبیعی ( سیاه و سفید و خاكستری و قهوه‌‌یی) بافته می‌شود.

3- بهمئی‌ها «عالی» (علی) را پسر «بختیار» و بختیار را پسر «اوزمان» و اوزمان را پسر «بدر» و بدر را پسر «بهداروند» می‌دانند.

4- در این مقاله طایفه‌ها و تیره‌هایی كه از ایل بهمئی نبوده‌اند ولی اكنون در كنار آن زندگی می‌كنند و خودرا از آن می دانند و نیز طایفه ها و تیره هایی که از گروه خود جدا شده و به طایفه‌ها و تیره‌هایی دیگر پیوسته‌اند «كناری» نامیده‌ شدند.

5,6- نمودار سازمان ایل بهمئی و نسب‌نامه خانهای آن همراه مقاله است. از آقای منوچهر كلانتری كه در ترسیم نمودار ایل ونسب‌نامه خانهای آن مرا یاری كرده تشكر می‌كنم.

7- لت: تخته، پاره. درازا و پهنای هر لت معین است .

8- تلواره: تختگاه، الوار یا چوب تخت و همواری است كه روی دو پایه یا سه پایه سنگی گذاشته شده.

9- كیسه و جوال.

10- تیوری: نمكدان. تیوری از پشم گوسفند بافته می‌شود و با نقشهای گوناگون نگارین است.

11- «این دون»: آینه‌دان. از پشم و مانند توبره است. خانواده هایی که با سوادند در آینه دان قرآن و حافظ و شاهنامه و فلک ناز و جوهری نیز می گذارند.

12- گیاهی است که در كنار بركه‌ها و آبهای ایستاده و رودخانه‌ها می‌روید.

 

مراجع دقیقتر در مورد بهمئی:

 

بهمئی از زبان سازمان میراث فرهنگی ج.ا.ا

 

شهرستان بهمئی از زبان ویکی پدیا

 

گویش بختیاری

 

بختیاری

 

تاریخچه استان کهگیلویه و بویر احمد

 

عکسهای بختیاری ها در حال فتح تهران

 

موسیقی لری و بختیاری

 

نشریه اینترنتی لور

 

ایل های بختیاری

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Cialis generic
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 08:30 ب.ظ

This is nicely expressed. !
cialis flussig cialis y deporte order cialis from india dosagem ideal cialis look here cialis order on line cialis per paypa cialis mit grapefruitsaft only best offers cialis use order generic cialis online prezzo cialis a buon mercato
Online viagra
پنجشنبه 6 اردیبهشت 1397 05:27 ق.ظ

Very well expressed genuinely! !
where to buy viagra in store viagra viagra buy viagra how to order viagra pills buy viagra online online how to buy viagra viagra without presc uk usa online pharmacy where can you buy viagra from viagra alternatives buy generic viagra no prescription
Buy cialis online
جمعه 3 فروردین 1397 07:49 ق.ظ

You stated this wonderfully.
cialis bula cialis venta a domicilio buy cheap cialis in uk we like it cialis price buy cheap cialis in uk cialis generika cialis prezzo di mercato cialis daily new zealand get cheap cialis cialis price in bangalore
jocuri mario
پنجشنبه 10 اسفند 1396 10:08 ب.ظ
به سرعت این صفحه وب در میان همه کاربران وبلاگنویسی معروف خواهد بود
با توجه به مقالات و بررسی های دلخواه
amazing spiderman 2 hack
جمعه 4 اسفند 1396 05:45 ب.ظ
هر آخر هفته من برای بازدید از این وب سایت به دلیل این که من هستم، استفاده کردم
از لذت بردن لذت ببرید، زیرا این کنفرانس وب سایت در واقع خوب است
اطلاعات خنده دار نیز هست
best supplement medicare plans
چهارشنبه 10 آبان 1396 04:55 ب.ظ
من کنجکاو هستم تا بفهمم پلت فرم وبلاگ شما با شما کار می کند؟
من مشکلات برخی از مشکلات امنیتی را تجربه می کنم
با آخرین سایت من و من می خواهم چیزی امن تر پیدا کنم.
آیا پیشنهادی داری؟
Fanny
سه شنبه 10 مرداد 1396 08:28 ب.ظ
Hello Dear, are you actually visiting this website daily, if so then you will without doubt get nice experience.
loreweelborg.wordpress.com
چهارشنبه 28 تیر 1396 08:54 ب.ظ
Heya! I just wanted to ask if you ever have any problems with
hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I
ended up losing many months of hard work due to no back up.

Do you have any solutions to stop hackers?
http://kelsiknous.blog.fc2.com/blog-entry-6.html
جمعه 29 اردیبهشت 1396 10:06 ق.ظ
Hi, i believe that i noticed you visited my web site thus i got here to return the favor?.I am trying to in finding issues to
enhance my website!I assume its adequate to make use of
some of your concepts!!
Isabel
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:37 ب.ظ
No matter if some one searches for his essential thing, thus
he/she needs to be available that in detail, therefore that thing is maintained over here.
manicure
چهارشنبه 23 فروردین 1396 10:08 ب.ظ
Hi there, I enjoy reading through your post. I wanted to write a little comment to support you.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo